अल निनोकाे प्रभाव डिसेम्बरमा बढी देखिने सम्भावना, माैसम प्रणालीमा पर्छ गम्भीर प्रभाव

काठमाडौं । माैसम प्रणालीलाई प्रभाव पार्ने प्रणाली अल निनो थप शक्तिशाली बन्दै डिसेम्बरमा चरम अवस्थामा पुग्ने सम्भावना देखिएको विश्व मौसम संगठन (डब्ल्यूएमओ) ले जनाएकाे छ ।

यस वर्षको अन्त्यतिर बलियो बन्दै गएको अल निनोका कारण विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा तापक्रम, वर्षा र मौसमी गतिविधिको ढाँचा प्रभावित हुन सक्छ ।

मध्य तथा पूर्वी उष्णकटिबन्धीय प्रशान्त महासागरको समुद्री सतहको तापक्रम अक्टोबरदेखि डिसेम्बर २०२६ बीच असामान्य रूपमा उच्च हुने सम्भावना छ । त्यसैले वैज्ञानिकहरूले अल निनो डिसेम्बर आसपास चरममा पुग्न सक्ने आकलन गरेका हुन् ।

अल निनो बलियो बनेमा यसको प्रभाव प्रशान्त महासागरमा मात्रै सीमित हुँदैन । विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा अत्यधिक गर्मी, खडेरी, भारी वर्षा र बाढीजस्ता मौसमी जोखिम बढ्न सक्छन् ।

समुद्रको तापक्रम असामान्य रूपमा बढ्दै

अल निनोको अवस्था मापन गर्न वैज्ञानिकहरूले प्रशान्त महासागरको निनो–३.४ क्षेत्रमा समुद्रको सतहको तापक्रमलाई महत्वपूर्ण सूचकका रूपमा लिन्छन् । निनो–३.४ प्रशान्त महासागरको भूमध्यरेखीय मध्य–पूर्वी भागमा रहेको वैज्ञानिकहरूले तोकेको समुद्री क्षेत्र हो । यस क्षेत्रमा समुद्रको सतहको तापक्रम सामान्यभन्दा कति तातो वा चिसो छ भन्ने आधारमा अल निनो र ला निनाको अवस्था तथा ती घटनाको तीव्रता मापन गरिन्छ ।

उक्त क्षेत्रमा समुद्रको तापक्रम जुन २०२६ मा सामान्यभन्दा करिब १.६ डिग्री सेल्सियस बढी थियो । अगस्टसम्म आइपुग्दा यो अन्तर करिब २.५ डिग्री सेल्सियस पुगेको छ ।

अक्टोबरदेखि डिसेम्बरको अवधिमा तापक्रम सामान्यभन्दा औसत ३.७ डिग्री सेल्सियससम्म बढी हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । डिसेम्बरमा यो अझ बढेमा विगतमा अभिलेख गरिएका शक्तिशाली अल निनोमध्ये एक बन्न सक्ने वैज्ञानिकहरूको आकलन छ ।

डब्ल्यूएमओका अनुसार अल निनो सन् २०२७ को फेब्रुअरीसम्म कायम रहने सम्भावना उच्च छ ।

विश्वभर तापक्रम बढ्ने जोखिम

बलियो अल निनोको सबैभन्दा प्रत्यक्ष प्रभाव विश्वव्यापी तापक्रममा देखिन सक्छ । अक्टोबरदेखि डिसेम्बरसम्म विश्वका ठूलो भूभागमा सामान्यभन्दा बढी तापक्रम रहने सम्भावना रहेको मौसमविद्हरूले बताएका छन् ।

यसको अर्थ हरेक स्थानमा हरेक दिन अत्यधिक गर्मी हुन्छ भन्ने होइन । तर समग्र मौसम अवधिमा औसत तापक्रम बढ्नुका साथै चरम गर्मीका घटना हुने सम्भावना बढ्ने हो ।

जलवायु परिवर्तनका कारण यसअघि नै बढिरहेको विश्वव्यापी तापक्रममा शक्तिशाली अल निनो थपिएमा गर्मीको जोखिम अझ बढ्न सक्छ । अगस्ट २०२६ मा विश्वव्यापी समुद्री सतहको तापक्रमसमेत उच्च तहमा पुगेको जनाइएको छ ।

कतै बढी वर्षा, कतै खडेरी

अल निनोले तापक्रमसँगै विश्वको वर्षाको ढाँचामा समेत परिवर्तन ल्याउन सक्छ । केही क्षेत्रमा सामान्यभन्दा बढी वर्षा हुने सम्भावना रहँदा अन्य क्षेत्रमा वर्षा घट्न सक्छ ।

पूर्वी तथा मध्य प्रशान्त क्षेत्रमा सामान्यभन्दा बढी वर्षाको सम्भावना छ । अफ्रिकाको ग्रेटर हर्न, मध्य एसियाका केही भाग, पूर्वी एसियाका तटीय क्षेत्र र उत्तरी अरब प्रायद्वीपका केही क्षेत्रमा पनि बढी वर्षा हुन सक्ने अनुमान छ ।

यसको विपरीत पश्चिमी प्रशान्त र भारतीय उपमहाद्वीपमा सामान्यभन्दा कम वर्षा हुने सम्भावना देखिएको छ । मध्य अमेरिकाको दक्षिणी भाग, क्यारेबियन तथा उत्तर–पश्चिमी दक्षिण अमेरिकामा पनि वर्षा कम हुन सक्ने डब्ल्यूएमओको अनुमान छ ।

भारतसँगै दक्षिण एसियामा असर

भारतीय उपमहाद्वीपमा सामान्यभन्दा कम वर्षाको सम्भावनाले दक्षिण एसियाका लागि पनि चिन्ता बढाएको छ । वर्षा कम भएमा कृषि उत्पादन, जलस्रोत तथा त्यससँग जोडिएका आर्थिक गतिविधिमा असर पर्न सक्छ ।

तर मौसमी पूर्वानुमानले कुनै निश्चित स्थानको मौसम ठ्याक्कै कस्तो हुन्छ भनेर बताउँदैन । स्थानीय भौगोलिक अवस्था तथा अन्य मौसमी प्रणालीका कारण वास्तविक तापक्रम र वर्षा पूर्वानुमानभन्दा फरक हुन सक्छ ।

प्रशान्त महासागरमा विकसित अल निनोसँगै हिन्द महासागरको अवस्थाले पनि विश्वको मौसमी प्रणालीमा प्रभाव पार्न सक्छ । डब्ल्यूएमओका अनुसार इन्डियन ओसन डाइपोल (आईओडी) सकारात्मक अवस्थामा रहेको छ र अक्टोबरमा चरममा पुग्ने अनुमान छ । त्यसपछि यसको प्रभाव क्रमश: कमजोर हुने सम्भावना छ ।

भूमध्यरेखीय एटलान्टिक महासागरको समुद्री सतहको तापक्रम पनि सामान्यभन्दा बढी रहने अनुमान गरिएको छ । प्रशान्त, हिन्द र एटलान्टिक महासागरमा देखिएका यी असामान्य अवस्थाले विश्वको मौसमी प्रणालीलाई थप जटिल बनाउन सक्ने मौसमविद्हरूको आकलन छ ।

शक्तिशाली अल निनोले गर्मी, खडेरी तथा भारी वर्षाजस्ता चरम मौसमी घटनाको जोखिम बढाउन सक्छ । यसको प्रभाव कृषि, खानेपानी, ऊर्जा, स्वास्थ्य, व्यापार र पारिस्थितिक प्रणालीसम्म पर्न सक्छ ।

तर कुनै एउटा चरम मौसमी घटना अल निनोका कारण मात्रै भएको निष्कर्ष निकाल्न नमिल्ने मौसमविद्हरू बताउँछन् । स्थानीय मौसम प्रणाली, समुद्री अवस्था र अन्य जलवायु कारकले पनि त्यस्ता घटनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् । यद्यपि सन् २०२६ को अन्त्यतिर शक्तिशाली बन्दै गएको अल निनोले विश्वभरका मुलुकलाई सम्भावित गर्मी, वर्षा र खडेरीको जोखिमका लागि पूर्वतयारी गर्नुपर्ने संकेत दिएको छ । ( एजेन्सीकाे सहयाेगमा)