खुवालुङमा राजनीति : हटाउने पक्षमा थिए ओली,जाेगाउने पक्षमा उभिए बालेन

विराटनगर । काठमाडौं महानगरपालिकाबाट राजीनामा दिएका बालेन साह यतिबेला झापा–५ को चुनावी मैदानमा छन् । रास्वपाबाट प्रधानमन्त्रीको रुपमा अघि सारिएका उनको चुनावी शैली परम्परागत छैन । उनी न त लामा भाषण गर्छन्, न त प्रतिस्पर्धीको उछित्तो काढ्दै हिँड्छन् ।

बालेनको चुनावी यात्रा मौन छ र सन्देशमुलक छ । एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको प्रभाव क्षेत्र झापा–५ मा पुगेर बालेनले ओलीलाई शब्दले होइन, संकेतले काउन्टर दिइरहेका छन् । जसको उदाहरण हो बुधबारको खुवालुङको यात्रा ।

यो त्यही खुवालुङ हो, जसलाई तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पानीजहाज चलाउन बाधक भन्दै फुटाउने घोषणा गरेका थिए । २०७७ फागुनमा विराटनगरको एक सभाबाट ओलीले दिएको त्यो अभिव्यक्तिले किराँत समुदायमा आक्रोशको डढेलो सल्काएको थियो । विरोधपछि ओली ब्याक भएनन्, तर काम भने रोकियो ।

बुधबार बालेन ठ्याक्कै त्यही खुवालुङको अगाडि उभिए । खुवालुङको फोटो राख्दै उनले लेखेका छन्,‘ खुवालुङ सप्तकोशी क्षेत्रमा अवस्थित किराँती तथा नेपालीहरूका लागि पवित्र स्थल हो, जसलाई मुन्धुममा “सभ्यताको द्वार” मानिन्छ। मुन्धुम पाठ र जीवनचक्र संस्कारहरूमा यसको अनिवार्य स्मरण हुने भएकाले यो जीवित सांस्कृतिक–आध्यात्मिक परम्पराको प्रतीक हो । यसले किराँती सभ्यता, आदिवासी पहिचान र मानव–प्रकृति सम्बन्ध झल्काउँदै इतिहास, धर्म र संस्कृतिको सामुहिक प्रतिनिधित्व गर्छ ।’

ओलीले विकासका लागि ‘तगारो’ देखेको ढुङ्गालाई बालेनले ‘सभ्यता र इतिहास’ को कसीबाट व्याख्या गरिदिए । यो केवल एउटा फेसबुक पोस्ट मात्र थिएन, ओलीको ‘विकासवादी दम्भ’ विरुद्ध बालेनको ‘सांस्कृतिक प्रहार’ पनि हो । किराँत समुदायको मुन्धुमसँग जोडिएको आस्थालाई सम्मान गरेर बालेनले पूर्वी नेपालको भावात्मक मनोविज्ञानमा बलियो पकड जमाउने प्रयास गरेका छन् ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवारका रूपमा अघि सारेपछि बालेनको दौडधुप मन्दिर र शक्तिपीठहरूमा केन्द्रित देखिएको छ । ताप्लेजुङको पाथिभरा (मुकुमलुङ)देखि तेह्रथुमका स्थानीय मन्दिर, झापाको दुर्गा मन्दिर र सुनसरीको बराहक्षेत्रसम्म पुग्दा उनले आफूलाई ‘आधुनिक तर आध्यात्मिक’ नेताका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् ।

राजनीतिक विश्लेषक गिरिश भट्टराईका अनुसार यो बालेनको ‘सेन्टिमेन्टल मार्केटिङ’ हो ।‘नेपालमा धर्म र संस्कृतिसँग जोडिनु भनेको ठूलो मतदाता वर्गलाई आकर्षित गर्नु हो,’भट्टराई भन्छन्, ूउनले युवाहरूको क्रेजलाई त समेटेकै छन्, अब मन्दिर र संस्कृतिको माध्यमबाट पाको पुस्ताको मन पनि जित्न खोज्दैछन् ।’

बालेनको प्रचार शैली पनि अरु भन्दा फरक छ । उनी एउटै ठाउँमा धेरै बेर बस्दैनन् । एउटा क्षेत्रमा १० मिनेट झुल्किन्छन्, सांकेतिक रूपमा घण्टी बजाउँछन् र अर्को गन्तव्यतिर लागिहाल्छन् । रास्वपा नेता गणेश कार्कीका अनुसार १६५ वटै क्षेत्रमा पुग्नुपर्ने बाध्यताका कारण उनी द्रुत गतिमा दौडिएका हुन् । बालेनको छोटो उपस्थितिले पनि मतदातामाझ कौतूहल र उत्साह पैदा गरेको उनले बताए ।

झापा–५ मा केपी ओलीको ‘चतुर वाक्पटुता’ र बालेनको ‘सांकेतिक प्रहार’बीचको रोचक द्वन्द्व छ । ओलीले पानीजहाजका सपना बाँडिरहँदा, बालेनले भने खुवालुङ जस्ता आस्थाका केन्द्रहरूलाई ढाल बनाएर ओलीलाई रक्षात्मक अवस्थामा पुर्‍याउने प्रयास गरिरहेका छन् ।