आज २१२ औँ भानुभक्त जन्मजयन्ती

काठमाडौं । नेपाली साहित्यका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१२ औँ जन्मजयन्ती आज (आइतबार) परेको छ । उनको सम्मानमा विभिन्न साहित्यिक कार्यक्रम गरेर जन्मजयन्ती मनाइँदै छ ।

देश तथा विदेशका विभिन्न स्थानमा रहेका नेपालीले विविध कार्यक्रमका साथ उनको जन्मजयन्ती मनाउँछन् । नेपाली भाषामा सर्वप्रथम रामायणजस्ता धार्मिक ग्रन्थलाई भावानुवाद गरी लेख्ने उनी नेपाली साहित्यको पहिलो जनकवि हुन् ।

भानुभक्त आचार्यले संस्कृत भाषामा लेखिएको अयोध्याका राजा रामको जीवनीलाई नेपालीमा सरल र लयात्मक ढंगमा भावानुवाद गरेर आमजनतासम्म पुर्याएका थिए । यही काव्यकृति ‘रामायण’ उनका कारण आज पनि नेपाली जनजीवनमा पूज्य ग्रन्थकै रूपमा घर–घरमा वाचन गरिन्छ ।

विसं १८७१ असार २९ गते तनहुँ जिल्लाको चुँदीरम्घा गाउँमा जन्मिएका भानुभक्तलाई भेटिएका एक घाँसीको प्रेरणाले ‘राम्रो काम गरेर नाम कमाउनुपर्छ’ भन्ने चेतनाले गहिरो असर पारेको थियो । यसै कारण उनले रामायण जस्तो संस्कृत ग्रन्थलाई सर्वसाधारणका लागि बुझ्न सक्ने भाषामा अनुवाद गरे ।

उनका अन्य कृतिहरूमा ‘वधुशिक्षा’, ‘प्रश्नोत्तर’, ‘भक्तमाला’, ‘रामगीता’ र अन्य फुटकर रचनाहरू छन् । उनले सरकारी कार्यालयमा देखिने ढिलासुस्ती र गैरजिम्मेवारीपनलाई आलोचना गर्दै ‘भोलिभोलि भन्दैमा सब घर बितिगो, बक्सियोस् आज झोली’ भन्ने जस्ता पंक्तिहरू मार्फत जनतालाई सचेत बनाउने काम गरेका थिए ।

उनको योगदान नेपाली भाषा, साहित्य, संस्कृति, र जातीय एकता निर्माणमा अतुलनीय रह्यो । पृथ्वीनारायण शाहले मुलुकको एकीकरण गरेझैं, भानुभक्तले भाषिक र सांस्कृतिक एकीकरणको बाटो तयार गरे भन्ने साहित्यिक धारणा छ ।

उनको योगदानको कदर गर्दै त्रिभुवन विश्वविद्यालय लगायत शैक्षिक संस्थाहरूमा भानुभक्तबारेमा उच्चस्तरीय शोधकार्य भएका छन् । जन्मजयन्तीको अवसरमा काठमाडौंको रानीपोखरी अगाडि रहेको शालिकमा माल्यार्पण तथा प्रभातफेरी गरेर उनीप्रति सम्मान जनाइँदैछ ।

भानुभक्तको योगदान केवल नेपालमा सीमित छैन । भारतको दार्जिलिङ, सिक्किम, भुटान, बर्मा जस्ता नेपाली भाषी जनसंख्या रहेका स्थानहरूमा पनि भानु जयन्ती मनाइन्छ ।

यद्यपि, केही आलोचकहरूले उनलाई आदिकवि भन्न मिल्दैन भन्ने तर्क पनि अघि सारेका छन् । तर, त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपप्राध्यापक ज्ञाननिष्ठ ज्ञवाली भन्छन्, ‘रामायण जस्तो धार्मिक ग्रन्थलाई जनभाषामा रूपान्तरण गर्नु भाषिक एकताको सबल आधार हो, यसैले भानुभक्तलाई आदिकवि भन्नु पूर्णतः न्यायोचित छ ।’

उनको निधन विक्रम संवत १९२५ साल असोज महिनामा भएको थियो । भानुभक्तको साहित्यिक योगदानको स्मरण गर्दै, घरघरमा रामायण पाठ, साहित्यिक गोष्ठी, प्रभातफेरी तथा सम्मान कार्यक्रमहरूको आयोजना गर्ने गरिन्छ ।

भानुभक्तको विचार, भाषाशक्ति र राष्ट्रिय योगदानले नेपाली समाजलाई एक सूत्रमा बाँधिराख्ने प्रेरणा दिएको साहित्यिक अग्रजहरु बताउँछन् ।