तरकारी खेतीले रोकियो पहाडको बसाइँसराइ

धनकुटा । धनकुटाका धेरै गाउँबस्ती युवाविहीन हुँदा जिल्लाको छथर जोरपाटी गाउँपालिका–२, फलैँचाका युवा भने गाउँघरमै भेटिन्छन् । उनीहरू दिनभरि खेतबारीमै व्यस्त रहन्छन् भने साँझबिहान घरको काम गरिरहेको भेटिन्छन् । गाउँमा भर अभर पर्दा सँगै हुन्छन् ।

फलैँचा र सो आसपासका क्षेत्रबाट न त कोही वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन् न त कसैले बढी सुखसुविधाको खोजीमा बसाइँ सरेका छन् । यहाँका युवा गाउँमा हुने तरकारी खेतीमा नै मस्त छन् । उनीहरूमा विदेशको मोह खासै देखिँदैन ।

स्थानीय चन्द्रकुमार सारूमगर यति बेला तरकारी खेतीमै व्यस्त छन्  । आलु बाली उठाएर उनी अहिले बन्दाकोपी, फूलकोपी तथा मटरकोसा लगाउने योजनामा छन् । पाँच रोपनी क्षेत्रफलमा तरकारी खेती गरिरहेका उनी भन्छन्,“हामी एक वर्षमा तीन बालीको उत्पादन लिन्छौँ । बजारमा उत्पादनले मूल्य पाउँदा पाँच रोपनी जमिनबाट वार्षिक सात लाख रुपियाँसम्म आम्दानी हुन्छ । विदेश जाने वा बसाइँ सरेर अन्यत्र जाने कुरा त सोच्न पनि सकिन्न । यस्तो स्वर्ग छाडेर जानु भनेको त दुःख पाउनु हो ।”

गाउँमा कृषिकर्म गर्ने चन्द्रकुमार मगर एक्लै हाेइनन् । गाउँका अधिकांश युवा कृषिकर्ममै व्यस्त छन् । युवासँगै काम गर्न सक्ने बुढापाका तथा स्कुले बालबालिकासमेत बिदाको बेला आफ्नै खेतबारीमा व्यस्त रहन्छन् । धनकुटाको त्रिसुले, गुराँसे तथा फलैँचा आसपासको क्षेत्रमा करिब तीन सय परिवारको बसोबास छ । अधिकांश मगर समुदायका छन् ।

जिल्लाकै तेलिया, कुरुले, चुमाङ, चानुवा, लेगुवाका कतिपय बस्ती नै रित्तिँदा यो क्षेत्र भने हराभरा छ । सो क्षेत्रबाट एक–दुई परिवारबाहेक कोही पनि बसाइँ नसरेको स्थानीय इन्द्र सारूमगर बताउँछन् ।

कृषि ज्ञान केन्द्र धनकुटाका अनुसार धनकुटामा कुल पाँच हजार ५९७ हेक्टर क्षेफलबाट एक लाख ३७ हजार ४४७ मेट्रिक टन तरकारी उत्पादन हुने गरेको छ । त्यसमध्ये तीन हजार पाँच सय हेक्टरभन्दा बढी क्षेत्रमा मात्र तरकारी खेती हुने कृषि ज्ञान केन्द्र धनकुटाका प्रमुख नगेन्द्र रानामगर बताए । “उच्च क्षेत्रमा आलुसहित फूलकोपी, बन्दा, मुला र मटर आदि उत्पादन हुन्छ,’ उनले भने,‘यसले धनकुटाको आधाभन्दा बढी उत्पादन ओगट्छ ।”

धनकुटाका उच्च क्षेत्रका करिब १५ हजार परिवार तरकारी खेतीमा आबद्ध छन् । यो क्षेत्रबाट वार्षिक करोडौँ मूल्य बराबरको तरकारी बाली तराईको झापा, मोरङ, सुनसरीसहित भारतका सीमावर्ती बजारसम्म पुग्छ । गारखापत्रबाट